Uzun Çarşı – Tarihî Antakya’nın Kalbi

Tarihî çarşılar, gittiğim şehirlerde gezmeyi en çok sevdiğim yerlerdendir. Çünkü yaşayan tarihtir. Bir tarihî eserden fazlasıdır. Burada yüzyıllar öncesinin meslekleri, zanaatları, komşuluk ilişkileri ve lezzetleri bir arada bulunur. Şehrin kalbinin hâlâ attığı yerlerdir. Antakya Uzun Çarşı da tam olarak böyle bir yerdir.

Türkiye’nin Tarihî Çarşıları

Anadolu’nun şehirleri tarihî çarşılarla doludur. Her şehirde en az bir tane bulunur ve geçmişi yüzyıllara dayanır. Hatta şehirler bu çarşıların çevresinde kurulmuştur. Çünkü halkın bütün ihtiyaçlarını bu çarşılar karşılamıştır. Tarihî çarşılar; her türlü eşya, giysi, sanat eseri, gıdanın satıldığı yerler olduğu gibi kahvehaneleri, restoranları ve hanları ile şehir halkına sosyalleşme imkânı da vermiştir.

Hatta Anadolu’da bu tarihî çarşılar kendi standardını oluşturmuş olup bedesten olarak anılmışlardır. Gezgin Kılavuz sayfalarında daha önce Adana’nın tarihî çarşısı olan Kazancılar Çarşısı’nı sizlere anlatmıştık. Bugün ise sıra Hatay’ın merkez ilçesi Antakya’daki Uzun Çarşı ’da. Gelecekte diğer şehirlerinki de sayfalarımızda ağırlanacak.

Uzun Çarşı ‘ya Yolculuğum

Uzun Çarşı ‘ya yaptığım ilk ziyaret, öğrencilik yıllarıma denk gelir. Daha önceki yazılarımda da söz ettiğim üzere üniversiteyi Hatay’da okumuştum. O yıllarda çarşının ortamı beni her ne kadar büyülemiş olsa da tarihî önemini pek anlamamıştım. Çünkü şu anki kadar tarih bilincine sahip değildim.

Mezuniyetimden dokuz yıl sonra, Antakya’da yaşayan kardeşimi ve eşini görmek için yeniden Hatay yollarına düştüm. Sabah kahvaltısından sonra Antakya’nın tarihî ve turistik yerlerini gezmek için yola düştük. Meclis Binası, Atatürk Parkı, Saray Caddesi, Tarihî Antakya Evleri gibi yerleri gezdikten ve Ehliddar Cafe’de bir mola verdikten sonra çarşıya girdik.

Uzun Çarşı - Hatay
Uzun Çarşı – Hatay

Yıllar sonra yeniden burada olmak hoş bir duyguydu. Çarşı güzelliği ve canlılığından hiçbir şey kaybetmemişti. Hatta daha da güzelleşmişti. Orada gördüğüm her şey Antakya’yı harika bir şekilde yansıtıyordu. Şehrin tarihi burada yaşamaya devam ediyordu.

Gerek Antakya’nın yerlisi olanlar gerekse de turistler alışverişlerine devam ediyorlardı. Esnaf ise hem işini yapıyor hem de komşusuyla hoşbeş ediyordu.

Fakat kardeşim sayesinde Uzun Çarşı ’nın sandığımdan çok daha büyük olduğunu ve bilmediğim yönlerinin de olduğunu öğrendim. Ben daha önce bu çarşının sadece ana sokağını gezmiştim. Onun ara sokaklarını da şimdi gezdik ve daha önce varlığını bilmediğim Kurşunlu Han’ı da ziyaret ettik.

Uzun Çarşı ‘da Neler Var?

Uzun Çarşı ‘da yaklaşık 2000 esnaf faaliyet göstermekte. Ve her şeyi bulmak mümkün. Çarşının bulunduğu sokakların üstü güneşten ve yağmurdan etkilenmeyecek şekilde örtülmüş. Kısacası AVM gezmek yerine bu çarşıyı gezmemek için hiçbir bahaneniz olamaz.

Tarihî Uzun Çarşı - Antakya
Tarihî Uzun Çarşı – Antakya

Çarşının ana sokağı ve ara sokaklarında neredeyse her türlü eşyayı, kıyafeti ve gıda ürününü satan dükkânlar var. Yöresel ürünler ağırlıkta. Hatay’ın meşhur tatlısı künefenin malzemelerinden çeşitli yerel yiyeceklere, baharatlara,kozmetik ürünlerine, hediyelik eşyalara, Hatay’ın meşhur Defne Sabununa kadar her türlü yöresel ürün burada bulunuyor. Eğer Antakya geziniz sırasında anı götürmek, hediyelik eşya almak isterseniz bu tarihî çarşı ilk durağınız olmalı.

Ayrıca Hatay Mutfağının birbirinden harika yemeklerini tadabileceğiniz restoranlar da var. Bunlar genellikle esnaf lokantası ve kebapçı gibi görünen yerler. O gün yemeği orada yemedik ama turistler tarafından da bu lokantaların tercih edildiğini gördük. Hatta bir tanesinin üstünde ünlü gurme Vedat Milor’un orayı ziyaret ettiğini gösteren bir fotoğraf da gördük.

Uzun Çarşı ‘nın kendisi her ne kadar tarihî bir eser olsa da içinde iki farklı tarihî eser daha bulunuyor. Bunlardan biri Antakya’daki en eski tarihî han olan Kurşunlu Han. Diğeriyse şehrin tarihî camileri içinde en yenisi olan Yeni Cami.

Uzun Çarşı Ne Zaman Kuruldu?

Uzun Çarşı ‘nın ilk olarak ne zaman kurulduğu kesin olarak bilinmemekte. Evliya Çelebi’nin yazdıklarına göre Kurşunlu Han 17. yüzyılda inşa edildiğinde bu çarşı varmış ve o zamanlar yaklaşık 300 esnaf burada çalışmaktaymış.

Çarşının kuruluş tarihi ile ilgili kayıtlar ya tutulmamış ya da günümüze ulaşamamış. Fakat çarşının İpek Yolu ticaretinde önemli bir yer edindiğini biliyoruz ki bu da onun Osmanlı döneminden önce de uzun bir süre var olduğuna işaret ediyor. Kuruluş tarihini bilmesek de şundan eminim: Uzun Çarşı Türkiye’deki benzerlerinden çok daha uzun bir geçmişe sahip.

Ne düşündüğünü yazar mısın?